Bir Yeniden Yorumlama Örneği: Ahmed Rıza’nın “Pozitivizm”i

Yazar/lar:

Yıl: 2014 Cilt: 3 Sayı: 28

Öz

Osmanlı modernleşmesini ve bu bağlamda pozitivizmin ithalini basit bir transfer olarak değerlendirmek, toplumsal süreçlerin mahiyeti konusunda eksik bir tasavvuru işaret etmektedir. Bu makale, pozitivizmin bir kısım Osmanlı aydını tarafından temellük edilişini salt bir tesir-eser ilişkisi değil, bir teessür olarak kavramayı, tesir eden kadar tesiri alanın da bu süreçte etkin bir rol oynadığını göstermeyi hedeflemektedir. İmparatorluk için kurtarıcı bir reçete ve “devleti kurtarmak” amacına matuf olarak pozitivizmin ithal süreci, iki yönde işleyen bir “yeniden yorumlama” (reinterpretation) işlemine tabi görünmektedir. Pozitivizm, bir yandan yerel değerler (alıcı kültür) bağlamında yeniden yorumlanıp Osmanlı kültürüyle uyumlu hale getirilmeye çalışılırken; diğer yandan Osmanlı-İslam tarihi ve düşüncesi, pozitivizm ışığında yeniden okunmaktadır. Bu işlemin baş aktörü, Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti liderlerinden Ahmed Rıza Bey (1859-1930)’dir. Makalede, “İnsanlık Dini”ne intisap eden Ahmed Rıza’nın pozitivizmi temellük etmesinin edilgen bir süreç olmadığı; pozitivizmi yeniden yorumladığı; buna koşut olarak sahip olduğu tarihî, kültürel ve düşünsel mirası da pozitivizm perspektifinden nasıl kavramaya çalıştığı örneklerle açıklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler
Yeniden Yorumlama, Osmanlı İmparatorluğu, Modernleşme, Jön Türkler, Ahmed Rıza, Pozitivizm

İngilizce (English) için tıklayınız.