Maşrık Müzik Geleneklerinin Oluşturduğu Melez Müzik Dilinin Filolojisi

Yazar/lar:

DOI: 10.26650/TJS.2017.2.0004

OnlineFirst olarak 24 Aralık 2017 tarihinde yayınlanmıştır.

Yıl: 2017 Cilt: 37 Sayı: 2

Öz

Maşrık kültür coğrafyasının renkli tarihine ve “müzikal Doğu”nun semboller dizgesine uygun biçimde bugün bu bölgede müzik gelenekleri açısından büyük bir zenginlik vardır. Buradaki müziğin, özellikle iki açıdan, ritim ve tavır açısından dikkat çekici çeşitliliği, söz konusu geleneklerin bağlam farklarının doğal bir sonucudur. Başlıca fark, güfte dilinin şarkı ritimlerine vurduğu, bağlamı dil (Süryanice, Yunanca, Farsça, Kıptice, Arapça, Türkçe, Ermenice, vs.) ya da lehçeye göre değişen prozodi mührüdür. Buna özellikle dinî ve din dışı ritüellerin bu ritim üzerinde bıraktığı vezin etkisi (empreinte métrique) neden olur. O etki Antik Yunan’ın logos (söz/kelime) – melos (ezgi) diyalektiğine ve şan ile çalgı müziği arasındaki karşıtlığa tekabül eden, ritüellerin söz ile jest arasındaki estetik tercihine içkindir. Bu makalenin yola çıkış noktası olarak belirlenen ve baştan sona, makamsal göstergebilim kuramı çerçevesinde ele alınan, müzik etkinliğinin bulunduğu ritüellerin semboller açısından çözümlenişine dayalı üçlü müzik estetiği ve biçim bilgisi örneklemesi, her şeyden önce din antropolojisinden esinlenmiştir ve temelinde üç yönlü bir göstergebilim yaklaşımı bulunur. Bu doğrultuda bölgenin büyük müzik geleneklerinin kurucu nitelikteki ve bağdaştırmacı (syncrétiste) şu dört önemli aşaması da incelenmiştir: Hristiyan ilahi yazımının temellerinin atılması (4. yüzyılda), Arap Orta Çağ’ı saray müziğinin ortaya çıkışı (7. yüzyılda), Batı’yla kurulan ilişkilerin sonucu olarak Doğu’nun geleneksel ezgi dizgelerinde yaşanan gelgitler (özellikle 19. yüzyılda gözlemlenir) ve bölgedeki müzikal lehçelerin kaynaşması suretiyle Maşrık’ın kurama dayalı Arap müzik geleneğinin (sanatlı ya da klasik) yeni biçiminin şekillenişi (19. yüzyılda). Bu gelişmeler makamlar ve gelenekler üstü tek bir yöresel müzik dilinin “müzikal melezleşme” (créolisation musicale) sürecine maruz kalmış lehçelerinin evrimi olarak, göstergebilimsel ve filolojik olmak üzere iki bakış açısından incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler
Maşrık’ın Müzik Gelenekleri • Müzikal Melezleşme • Makamsal Göstergebilim • Geleneksel Müziklerdeki Estetik Kalıpları • Nahda’nın Müzikal Yönü

İngilizce (English) için tıklayınız.